Günəş enerjisi haqqında danışanda ilk sual adətən budur: “Azərbaycanda həqiqətən sərfəlidirmi?” Cavab bir cümləlik deyil. Evin damı, kölgə, istehlak saatları, sistem tipi və maliyyə şərtləri hər layihədə fərqlidir. Amma ölkə səviyyəsində faktlar aydındır: günəş resursu və artıq işləyən layihələr var, istehsal da statistikada görünür.
Azərbaycan Energetika Nazirliyinin yenilənmiş məlumatına görə, ölkədə bərpa olunan enerji mənbələrinin iqtisadi potensialı 27 GW qiymətləndirilir. Bunun 23 GW-ı günəş enerjisinin payına düşür. Bu rəqəm “sabah 23 GW panel qurulacaq” demək deyil. O, iqtisadi baxımdan qiymətləndirilmiş potensialı göstərir: yəni resurs, ərazi və texnologiya baxımından istifadə oluna biləcək miqyası.
Potensial, quraşdırılmış güc və istehsal — eyni şey deyil
Bu üç anlayışı ayırmaq lazımdır:
- Potensial — müəyyən ərazidə nəzəri və ya iqtisadi olaraq əldə edilə bilən imkandır.
- Quraşdırılmış güc (MW) — stansiya və ya sistemin standart şəraitdə ani maksimum gücüdür.
- İstehsal (kVt-saat) — müəyyən dövrdə faktiki yaranmış enerjidir.
Məsələn, günəş panelinin üzərindəki “550 W” yazısı onun illik 550 kVt-saat enerji verəcəyi mənasına gəlmir. İstehsal günəşlənmədən, istilikdən, istiqamətdən, kölgədən, çirklənmədən və sistem itkilərindən asılıdır.
Qaradağ layihəsi: rəqəmlərlə görünən ilk böyük nümunə
2023-cü ildə istismara verilən 230 MW-lıq Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası Azərbaycandakı ilk iri miqyaslı, xarici investisiya əsasında qurulmuş günəş layihəsidir. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, stansiyanın illik istehsal hədəfi 500 milyon kVt-saatdır. Eyni mənbə bu istehsalın ildə təxminən 110 milyon kubmetr təbii qaza qənaət və 200 min ton karbon emissiyası azalması ilə əlaqələndirildiyini bildirir.
Layihənin həcmini təsəvvür etmək üçün daha iki fakt: rəsmi açıqlamada 570 min panelin quraşdırıldığı və stansiyanın 550 hektar sahəni əhatə etdiyi qeyd olunur. Bu, ev sisteminin ölçüsü ilə müqayisə edilə biləcək layihə deyil. Amma bir şeyi göstərir: günəş enerjisi Azərbaycanda yalnız plan və təqdimat mərhələsində deyil, şəbəkəyə elektrik verən infrastruktur kimi işləyir.
Qeyd: qrafikdə istilik elektrik stansiyalarının həcmi digər mənbələrdən çox böyük olduğuna görə günəş, külək və tullantıdan enerji kateqoriyalarının dəqiq dəyərləri ayrıca yazılıb.
2025-ci ildə günəş enerjisi nə qədər elektrik istehsal etdi?
Energetika Nazirliyinin 2025-ci ilin operativ məlumatlarına görə, ölkədə günəş elektrik stansiyaları 599,8 milyon kVt-saat, külək elektrik stansiyaları isə 169,7 milyon kVt-saat enerji istehsal edib. Günəş və küləyin birgə istehsalı 769,5 milyon kVt-saat olub; bu, 2024-cü illə müqayisədə 162,3 milyon kVt-saat çoxdur.
Bu rəqəmləri düzgün oxumaq vacibdir. Günəş enerjisi hələ Azərbaycanın ümumi elektrik istehsalında dominant mənbə deyil. 2025-ci ildə istilik elektrik stansiyalarının istehsalı 24 823,4 milyon kVt-saat təşkil edib. Bununla belə, günəş istehsalının ayrıca yüz milyonlarla kVt-saat səviyyəsinə çatması bazarın real hərəkət etdiyini göstərir.
Hansı ərazilərdə günəş üçün daha yaxşı şərait var?
Ölkə üzrə eyni nəticə gözləmək olmaz. Günəş resursu dəyərləndirilərkən yalnız şəhər və rayon adı kifayət etmir. Damın istiqaməti, meyli, yaxın binalar, ağaclar, toz mənbələri və elektrik istehlakı da layihənin nəticəsini dəyişir.
Bu ilkin qiymətləndirmə üçün Dünya Bankının dəstəklədiyi Global Solar Atlas faydalı mənbədir. Platforma Azərbaycan üçün uzunmüddətli orta günəş radiasiyası, optimal meyl bucağı və PVOUT — yəni 1 kWp sistemdən gözlənilən illik enerji potensialı — kimi göstəricilər təqdim edir. Bu, qərar üçün başlanğıcdır, son hesab deyil. Quraşdırmadan əvvəl yerində kölgə analizi və elektrik hesabları aparılmalıdır.
Ev və biznes üçün mənası nədir?
Fərdi ev üçün məqsəd adətən bütün ölkə enerji balansını dəyişmək yox, gündüz istehlakının bir hissəsini panel istehsalı ilə qarşılamaq, bəzi hallarda isə batareya ilə kəsinti riskini azaltmaqdır. Kommersiya obyekti üçün isə əsas sual daha çox belədir: istehlak günün hansı saatında yüksəkdir və panelin istehsalı həmin saatlarla nə qədər üst-üstə düşür?
Bu səbəbdən “günəşli ölkədir, deməli hər sistem sərfəlidir” fikri düzgün yanaşma deyil. Güclü layihə üç sənədə söykənir: son 12 aylıq elektrik istehlakı, obyektin kölgə və dam analizi, real avadanlıq və quraşdırma təklifi.
Qarşıdakı istiqamət
Nazirliyin açıqlamasında 2027-ci ilədək 2 GW-dan çox “yaşıl enerji” layihəsinin həyata keçirilməsinin planlaşdırıldığı bildirilir. Bu hədəf reallaşma qrafiki, şəbəkə imkanları və layihə şərtlərindən asılıdır; ona görə bunu fərdi sistemin gəliri üçün zəmanət kimi qəbul etmək olmaz. Ancaq istiqamət aydındır: ölkənin enerji portfelində günəşin rolu böyüyür.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanda günəş enerjisi üçün əsas arqument təkcə iqlim deyil. Potensial, işləyən stansiyalar, real istehsal statistikası və yeni layihə planları birlikdə bu sahənin formalaşan enerji bazarı olduğunu göstərir. Fərdi qərar isə ümumi statistika ilə yox, konkret dam və istehlak məlumatı ilə verilməlidir.
SEG üçün daxili keçidlər: “Ev üçün neçə günəş paneli lazımdır?”, “On-grid, off-grid, hibrid: hansını seçməli?”, “Günəş sistemi özünü neçə ilə doğruldur?”
İstinadlar
- Azərbaycan Energetika Nazirliyi — Azərbaycanda bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə
- Azərbaycan Energetika Nazirliyi — 2025-ci il üzrə elektrik istehsalı
- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi saytı — Qaradağ 230 MW Günəş Elektrik Stansiyası
- World Bank — Azerbaijan solar irradiation and PV power potential map
- World Bank — Global Solar Atlas haqqında